Redakcja: Ks. Piotr Gruba i Młodzież

CZĘŚĆ I

Organy do nowego kościoła w Chwaszczynie

Kilka słów wstępu

Organy pochodzą z 1972 roku. Jest to stosunkowo młody wiek dla organów (dla porównania, organy w małym kościele są z roku 1950, J. Sobiechowski, Bydgoszcz). Zostały wykonane przez firmę Walcker - czołową wielopokoleniową firmę organmistrzowską z Niemiec. Instrument pochodzi z Dortmundu. Kilka lat temu przeprowadzony był remont instrumentu, stąd organy są obecnie w bardzo dobrym stanie i kondycji - zostało to oficjalnie potwierdzone przez pana Gedymina Grubbę, który pomógł znaleźć ten instrument dla naszej parafii.

Porównanie traktury organowej

Nowe organy posiadają trakturę elektro-mechaniczną. Co to oznacza? Z trakturą mechaniczną mamy do czynienia w przypadku, w którym przeniesienie ruchu klawisza na ruch wentyla wpuszczającego powietrze do piszczałki odbywa się w sposób czysto mechaniczny. W instrumencie z trakturą tego typu całą pracę sterowania wiatrownicami wykonuje grający siłą mięśni. Z muzycznego punktu widzenia, bezpośrednie (mechaniczne) połączenie klawisza z wentylem jest bardzo dobrym rozwiązaniem, ponieważ umożliwia grę bez opóźnień występujących w innych typach traktury. Traktura mechaniczna umożliwia również organiście wywieranie wpływu na brzmienie organów. Nie jest przy tym zmieniony sam dźwięk, lecz proces jego rozbrzmiewania, który ponadto może być regulowany przez grającego dzięki kontroli nacisku palca na klawisz.

Organy w małym kościele posiadają trakturę pneumatyczną. W instrumencie z trakturą pneumatyczną podstawowym nośnikiem ruchu jest sprężone powietrze. Między palcami organisty a piszczałkami pośredniczy cały szereg urządzeń pneumatycznych (mieszków, rurek, wentyli). Nie ma więc w tym przypadku bezpośredniego, mechanicznego sprzężenia między klawiszami i wentylami. Gra się łatwiej, ale rozwiązanie to ma również wady związane z opóźnieniem gry (czasem od naciśnięcia klawisza do zadęcia piszczałki), które wynika z ograniczonej prędkości przepływu sprężonego powietrza przez czasem dość długie rurki i kondukty.

Dyspozycja głosowa

Nowe organy posiadają 22 głosy realne (organy w małym kościele 12), podzielone na 2 manuały (klawiatury) + pedał. Mają możliwość również rozbudowy o dodatkowe piszczałki. Prospekt organowy można dowolnie modelować, aby dopasować się do wymogów stylistycznych wyposażenia kościoła.

Wszystkie piszczałki znajdujące się w organach są pogrupowane w głosy. Piszczałki wchodzące w skład jednego głosu charakteryzują się na ogół tą samą budową i właściwościami dźwiękowymi. W dużym uproszczeniu - z wyłączeniem głosów złożonych - w skład jednego głosu wchodzi tyle piszczałek, ile instrument posiada klawiszy w danej sekcji. Głosy organowe posiadają nazwy, np. pryncypał, flet leśny, mikstura. Nazwa głosu, często obcojęzyczna, charakteryzuje jego brzmienie i barwę.

Każdy manuał ma przydzieloną sekcję organów (odpowiednie głosy). Manuały można ze sobą łączyć. Poniżej prezentujemy ich nazwy i oznaczenia. Liczby przy nazwie głosu oznaczają ich tzw. stopowość. I tak dla przykładu głos Principal 8’ jest głosem ośmiostopowym, Oktave 4’ czterostopowym, itd.

Co oznacza ta stopowość? Wysokość brzmienia poszczególnych głosów oznaczana jest w stopach. Głos ośmiostopowy jest głosem zasadniczym nietransponującym, tzn., że kiedy wciskamy klawisz c¹, odzywa się piszczałka c¹. Głosy szesnastostopowe i większe powodują zadęcie niższej piszczałki, odpowiedniej co do stopowości. Analogiczna sytuacja występuje w przypadku zmniejszania stopowości - wtedy odzywają się piszczałki wyższe. Głosy o liczbach całkowitych transponują dźwięk o oktawę (jest to określona odległość muzyczna), zaś głosy o liczbach wymiernych mają inne, określone interwały.

Opracował; p. Karol