Redakcja: Ks. Piotr Gruba i Młodzież

GODNOŚĆ OSOBY LUDZKIEJ

CNOTY KARDYNALNE

„Wszystko, co jest prawdziwe, co godne, co sprawiedliwe, co czyste, co miłe, co zasługuje na uznanie: jeśli jest jakąś cnotą lub czynem chwalebnym – to miejcie na myśli” (Flp 4, 8).

Cnota jest trwała dyspozycją do czynienia dobra. Pozwala ona osobie nie tylko wypełniać dobre czyny, ale także dawać z siebie to, co najlepsze: „Celem życia cnotliwego jest upodobnienie się do Boga” (Św. Grzegorz z Nysy).

Cnoty ludzkie zapewniają łatwość, pewność i radość w prowadzeniu życia moralnie dobrego. Człowiek cnotliwy to ten, który dobrowolnie czyni dobro. Cnoty są owocami i zalążkami czynów moralnie dobrych; uzdalniają wszystkie władze człowieka, aby doszedł do zjednoczenia z miłością Bożą.

Cztery cnoty odgrywają kluczową rolę i z tego powodu nazywa się je cnotami „kardynalnymi”. Są to: roztropność, sprawiedliwość, męstwo i umiarkowanie. „I jeśli kto miłuje sprawiedliwość – jej to dziełem są cnoty: uczy bowiem umiarkowania i roztropności, sprawiedliwości i męstwa” (Mdr 8, 7).

Roztropność jest cnotą, która uzdalnia rozum do rozeznawania w każdej okoliczności naszego prawdziwego dobra i do wyboru właściwych środków do jego pełnienia. Kieruje ona innymi cnotami, wskazując im zasadę i miarę. Dzięki tej cnocie bezbłędnie stosujemy zasady moralne do poszczególnych przypadków i przezwyciężamy wątpliwości odnośnie do dobra, które należy czynić i zła, którego należy unikać: „Człowiek rozumny na swe kroki zważa” (Prz 14, 15).

Sprawiedliwość polega na stałej i trwałej woli oddawania Bogu i bliźniemu tego, co im się należy. Sprawiedliwość w stosunku do boga nazywana jest „cnotą religijności”, a w stosunku do ludzi uzdalnia nas do poszanowania praw każdego i wprowadzania harmonii, sprzyjającej bezstronności względem osób i dobra wspólnego: „Nie będziesz stronniczym na korzyść ubogiego, ani nie będziesz miał względów na bogatego. Sprawiedliwie będziesz sądził bliźniego” (Kpł 19, 15). „Panowie, oddawajcie niewolnikom to, co sprawiedliwe i słuszne, świadomi tego, że i wy macie Pana w niebie” (Kol 4, 1).

Męstwo jest cnotą zapewniającą wytrwałość w trudnościach i stałość w dążeniu do dobra. Uzdalnia ona do przezwyciężania strachu, nawet strachu przed śmiercią, do stawiania czoła próbom i prześladowaniom. Uzdalnia również do wyrzeczenia i ofiary z życia w obronie słusznej sprawy: „Pan moja moc i pieśń) (Ps 118, 14). „Na świecie doznacie ucisku, ale miejcie odwagę: Jam zwyciężył świat!” (J 16, 33).

Umiarkowanie to cnota uzdalniająca do panowania dążenia do przyjemności oraz zapewniająca równowagę w używaniu dóbr stworzonych. Pozwala ona na kierowanie pożądań zmysłowych w stronę dobra: „Nie idź za twymi namiętnościami: powstrzymaj się od pożądań!” (Syr 18, 30). W Nowym Testamencie jest ono nazywane „skromnością” lub „prostotą”. „Żyć dobrze to nic innego jak miłować Boga całym sercem, całą duszą i całym umysłem. Dla niego zachowuje człowiek nienaruszoną miłość (dzięki umiarkowaniu), której żadne nieszczęście nie złamie (dzięki męstwu), która posłuszna jest jedynie Bogu samemu (dzięki sprawiedliwości), która czuwa nad rozeznaniem wszystkiego, by nie dać się zaskoczyć przez podstęp i kłamstwo (dzięki roztropności)” (Św. Augustyn).

Cnoty ludzkie są oczyszczane i podnoszone przez łaskę Bożą. Każdy powinien zawsze prosić o tę łaskę światła i mocy, przyjmować sakramenty, współdziałać z Duchem Świętym i iść za Jego wezwaniem do miłowania dobra i wystrzegania się zła.

(na podstawie Katechizmu Kościoła Katolickiego)