Redakcja: Ks. Piotr Gruba i Młodzież

GODNOŚĆ OSOBY LUDZKIEJ

MORALNOŚĆ CZYNÓW LUDZKICH

„Wolność czyni człowieka podmiotem moralnym. Gdy człowiek działa w sposób świadomy, jest – jeśli tak można powiedzieć – ojcem własnych czynów” (KKK).

Czyny ludzkie, to znaczy czyny wybrane w sposób wolny na podstawie sądu sumienia, mogą być moralnie dobre lub złe. Moralność czynów ludzkich zależy od wybranego przedmiotu, intencji czynu oraz od okoliczności działania.

Wybranym przedmiotem jest dobro, do którego wola ludzka kieruje się w sposób dobrowolny, stanowiąc materię czynu ludzkiego.

Istotnym elementem w wartościowaniu moralnym działania jest intencja. Jej pierwszym elementem jest cel, który wskazuje na zamierzony kres działania. Intencja jest zwróceniem się woli człowieka do celu, jest ukierunkowaniem na przewidywane dobro podejmowanego działania. Może również ukierunkować całe życie na cel ostateczny. Na przykład wyświadczona przysługa ma na celu pomoc bliźniemu, ale jednocześnie może być inspirowana miłością Boga jako celu ostatecznego wszystkich naszych działań. To samo działanie może być jednak inspirowane wieloma intencjami jednocześnie, np. wyświadczenie przysługi, by zyskać przychylność lub by się nim chełpić. Dobra intencja (np. owa pomoc bliźniemu) nie czyni ani dobrem, ani słusznym zachowania,, które samo w sobie może być nieuporządkowane (jak np. kłamstwo czy oszczerstwo). Cel nie uświęca środków. „Nie można więc usprawiedliwić skazania niewinnego jako uprawnionego środka dla ratowania narodu. Przeciwnie, dodatkowa zła intencja (jak próżna chwała) czyni złym czyn, który sam z siebie może być dobrym (np. jałmużna)” (KKK).

Drugorzędnymi elementami czynu moralnego są okoliczności, które przyczyniają się do powiększenia lub zmniejszenia dobra lub zła moralnego czynów ludzkich (np. wysokość skradzionej kwoty). Mogą one również modyfikować stopień odpowiedzialności moralnej sprawcy (np. działanie ze strachu przed śmiercią). Okoliczności nie mogą jednak zmienić jakości moralnej czynów, co oznacza, że nie mogą uczynić dobrym czy słusznym działania, które jest samo w sobie złe.

„Czyn moralnie dobry zakłada jednocześnie dobro przedmiotu, celu i okoliczności. Zły cel niszczy działanie, chociaż jego przedmiot byłby sam w sobie dobry (jak modlitwa i post po to, by ludzie widzieli)”(KKK).

„Błędna jest więc ocena moralności czynów ludzkich, biorąca pod uwagę tylko intencję, która je inspiruje, lub okoliczności (środowisko, presja społeczna, przymus lub konieczność działania itd.), stanowiące ich tło. Istnieją czyny, które z siebie i w sobie, niezależnie od okoliczności i intencji, są zawsze bezwzględnie niedozwolone ze względu na ich przedmiot, jak bluźnierstwo i krzywoprzysięstwo, zabójstwo i cudzołóstwo. Niedopuszczalne jest czynienie zła, by wynikało z niego dobro” (KKK).

(na podstawie Katechizmu Kościoła Katolickiego)